Επιστολή του ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ προς Πυθοκλή

"…Μου έφερε ο Κλέων επιστολή από εσένα στην οποία φαινόταν ότι διατελούσες απέναντί μου με φιλικά αισθήματα αντάξια του ενδιαφέροντός μου για σένα και ότι προσπαθείς με επιτυχία να επαναφέρεις στη μνήμη σου
τις σκέψεις που συντελούν σε μια  ε υ τ υ χ ι σ μ έ ν η  ζωή και μου ζητούσες να σου στείλω για δική σου χρήση σύντομη και καθαρή έκθεση για τα ουράνια φαινόμενα για να μπορείς εύκολα να τα απομνημονεύεις.

…με μεγάλη χαρά και ελπίδα δέχθηκα το αίτημά σου.
….Πρώτα απ’όλα να θεωρείς ότι δεν υπάρχει κανένας άλλος σκοπός της  γ ν ώ σ η ς  για τα ουράνια φαινόμενα, είτε λέγονται σε συσχετισμό με άλλα, είτε αυτοτελώς, εκτός από την επίτευξη της  α τ α ρ α ξ ί α ς  και μιας σταθερής πεποίθησης, όπως συμβαίνει και με όλες τις άλλες γνώσεις.
Δεν πρέπει επίσης να εξάγουμε με τη βία το αδύνατο,
ούτε να επιζητούμε να κατανοήσουμε το κάθε τι απόλυτα,
ούτε μπορούμε να κάνουμε την έρευνά μας τόσο καθαρά..
όσο όταν συζητάμε για την ανθρώπινη ζωή ή για τις φυσικές αρχές γενικά (όπως, για παράδειγμα, ότι το σύνολο των όντων είναι σώματα και ανέγγιχτη φύση και.. ότι τα στοιχεία είναι άτμητα) και κάθε άλλη άποψη που λέει, ότι μια μόνη εξήγηση των φαινομένων είναι δυνατή, πράγμα που δεν ισχύει για τα ουράνια φαινόμενα, αλλά να έχουμε κατά νου ότι όλα αυτά επιδέχονται πολλές αιτίες της γένεσής τους και της ουσίας τους χωρίς καμία να είναι αντιφατική με τις αισθήσεις.
Γιατί δεν πρέπει να μελετάμε τη φύση, με κενές υποθέσεις και αυθαίρετους νόμους, αλλά όπως απαιτούν τα φαινόμενα. Γιατί ο βίος μας δεν έχει ανάγκη από παραλογισμούς και κενές δοξασίες.. αλλά από ζωή χωρίς ταραχές.
Όλα λοιπόν τακτοποιούνται αν εξηγηθούν με την μέθοδο των πολλαπλών αιτιών, σε συμφωνία πάντοτε με τα γεγονότα και αν κρατάμε εκείνο που σχετικά με αυτά είναι ευλογοφανές. Όταν όμως κάποιος.. δέχεται απόλυτα  κάτι 
και δεν απορρίπτει ούτε αμφισβητεί, παρ’ όλο που κατά τον ίδιο τρόπο συμφωνεί με τα φαινόμενα, είναι φανερό ότι βρίσκεται μακριά από κάθε μελέτη της φύσης και εύκολα κατρακυλάει στον μύθο.

Μερικά φαινόμενα που εμπίπτουν στην εμπειρία μας,
μας παρέχουν  ε ν δ ε ί ξ ε ι ς  για την ερμηνεία αυτών που συντελούνται στα ουράνια φαινόμενα. Γιατί βλέπουμε πως γίνονται τα φαινόμενα, ενώ δεν βλέπουμε πως λαμβάνουν χώρα τα ουράνια φαινόμενα που είναι ενδεχόμενο να οφείλονται σε πολλαπλά αίτια.
Ωστόσο πρέπει να  π α ρ α τ η ρ ο ύ μ ε  κάθε φαινόμενο όπως παρουσιάζεται και επιπλέον να διαχωρίζονται από όλα τα γεγονότα που παρουσιάζονται μαζί του, η γένεση των οποίων από ποικίλα αίτια δεν απορρίπτεται από τα γεγονότα που συμβαίνουν σ’ εμάς.

Κ ό σ μ ο ς  είναι μια περιοχή του ουρανού που περιέχει τα άστρα και τη γη και όλα τα φαινόμενα, με τη διάλυση του οποίου, όλα όσα περιέχονται σ’ αυτόν θα περιπέσουν σε σύγχυση. Αυτή η περιοχή αποτελεί τμήμα του απείρου…
και καταλήγει σε σύνορο το οποίο είναι είτε αραιό,  είτε πυκνό, που είτε περιστρέφεται, είτε μένει ακίνητο και η περιφέρειά του έχει σχήμα στρογγυλό ή τρίγωνο ή οποιεσδήποτε άλλες μορφές. Είναι επίσης ενδεχόμενο να συμβαίνουν όλα μαζί, διότι δεν αντιβαίνουν σε κανένα από τα φαινόμενα αυτού του κόσμου, στον οποίο πουθενά δεν μπορεί να βρεθεί το όριο για να το καταλάβεις.

Ότι υπάρχουν και τέτοιου είδους κόσμοι άπειροι στο πλήθος, είναι εύκολο να το καταλάβεις. Ένας τέτοιος κόσμος μπορεί να γεννηθεί και να βρίσκεται σε χώρο πολύ κενό και όχι τεράστιο και εντελώς καθαρό και κενό όπως λένε μερικοί…. Σιγά σιγά προστίθενται το ένα στο άλλο και διαρθρώνονται και προκαλούν αλλαγές θέσεων σε άλλο τόπο, αν τύχει…
ως το τελικό ωρίμασμα που σταθεροποιείται για όσον χρόνο το δέχονται τα θ ε μ έ λ ι α που έχουν τεθεί.
Διότι απαραίτητο δεν είναι μόνο ένα άθροισμα ατόμων ή ένας στρόβιλος (μια δίνη) στον κενό χώρο, όπου ένας κόσμος μπορεί να σχηματιστεί, ο οποίος κατά τη γνώμη μερικών αναγκαστικά θα αυξανόταν ώσπου να προσκρούσει σε έναν άλλο. Αυτό αντιμάχεται τα φυσικά φαινόμενα. Ο ήλιος, η σελήνη και τα άλλα άστρα δεν έγιναν χωριστά, ούτε είχαν αρχικά ανεξάρτητη ύπαρξη, αλλά διαμορφώθηκαν μαζί με τον κόσμο. Αυξήθηκαν σιγά σιγά με τις προσθέσεις και τα στριφογυρίσματα λεπτότατων στοιχείων, είτε αερίων.. είτε πύρινων.. είτε και των δύο μαζί. Έτσι άλλωστε τα επιβεβαιώνουν και οι αισθήσεις. Το μέγεθος του ήλιου, της σελήνης και των άλλων άστρων, είναι σχετικά με εμάς.. τόσο μεγάλο όσο ακριβώς φαίνεται. Το καθένα όμως χωριστά είναι μεγαλύτερο ή λίγο μικρότερο από αυτό που φαίνεται ή το ίδιο μεγάλο. Κατ’ αναλογία όπως οι αναμμένες φωτιές σε απόσταση.. έτσι εμφανίζονται από τις αισθήσεις. Και κάθε αντίρρηση στο σημείο αυτό το ίδιο εύκολα θα καταρριφθεί, εάν κάποιος προσέχει τα καθαρά γεγονότα, πράγμα το οποίο αποδεικνύουν τα βιβλία μου "Περί Φύσεως".
…..Κανένα από τα φαινόμενα δεν αντιβαίνει σ’ αυτή την εξήγηση. Ή πάλι, το εν λόγω φαινόμενο, μπορεί να προκαλείται από την εμφάνισή τους πάνω απ’ τη γη, και από την παρεμβολή της μπροστά τους. Γιατί κανένα από τα φαινόμενα δεν έρχεται σε αντίθεση με αυτά. Και οι κινήσεις αυτών δεν είναι αδύνατο να οφείλονται στον στρόβιλο όλου του ουρανού… ουτε αυτός μπορεί να μένει στάσιμος και αυτά να περιστρέφονται ένεκα της φυσικής τους τάσης, που δημιουργήθηκε στην αρχή του κόσμου… ή και λόγω μιας κατανομής του πυρός που κινείται πάντα προς τις πλησιέστερες γειτονικές περιοχές.

Οι τροπές του ήλιου και της σελήνης, είναι ενδεχόμενο να οφείλονται στη λόξωση του ουρανού, η οποία έτσι κατ’ ανάγκη έχει γίνει εξαιτίας των πολλών χρόνων. Κατά τον ίδιο τρόπο μπορεί να οφείλονται και σε ρεύματα αέρα ή να γίνονται κάτω από την επήρεια ύλης που καίγεται σταδιακά ενώ η γειτονική ύλη λείπει (κενό). Ή και από την αρχή να έχει δοθεί κάποια δίνη στα άστρα, τέτοια ώστε να κινούνται ελικοειδώς. Γιατί όλες αυτές οι εξηγήσεις και οι παρόμοιες που με αυτές συγγενεύουν δεν διαφωνούν με τα γεγονότα..

Το άδειασμα και το γέμισμα της σελήνης μπορεί να οφείλεται στην περιστροφή του σώματος αυτού ή και στους σχηματισμούς του αέρα, ακόμη και σε παρεμβολή κάποιου σώματος και καθ’ όλους τους τρόπους σύμφωνα με τους οποίους και τα επίγεια φαινόμενα καλούν σε ερμηνείες αυτού του είδους, εφ’ όσον κάποιος δεν είναι προσκολλημένος στον μοναδικό τρόπο εξήγησης
και αποδοκιμάζει όλους τους άλλους αδικαιολόγητα, χωρίς να έχει εξετάσει τι είναι δυνατόν στον άνθρωπο να παρατηρήσει και τι αδύνατον. Και αυτό επειδή επιθυμεί να βλέπει τα αδύνατα.

Ακόμα είναι ενδεχόμενο η σελήνη από τον εαυτό της να έχει το φως. Ενδέχεται, όμως, και από τον ήλιο. Και γιατί στη γη επίσης βλέπουμε ότι πολλά σώματα έχουν φως από μόνα τους, πολλά δε από άλλα.

Ούτε κανένα ουράνιο φαινόμενο αντιβαίνει σ’ αυτές τις ερμηνείες, εάν κανείς χρησιμοποιεί μέθοδο πολλαπλών εξηγήσεων και τις συνακόλουθες σ’ αυτές υποθέσεις και αιτίες, χωρίς να αποβλέπει σε ανακόλουθες εξηγήσεις και να δίνει σ’ αυτές ανύπαρκτη σπουδαιότητα και έτσι να καταλήγει από άλλους δρόμους στον μοναδικό τρόπο εξήγησης. Η εμφάνιση προσώπου στη σελήνη μπορεί να προέρχεται από παραλλαγή των μερών της ή από κάποια παρεμβολή ή να γίνεται με οποιοδήποτε άλλο τρόπο, ο οποίος φαίνεται να συμφωνεί με τα γεγονότα.

Διότι όλα τα ουράνια σώματα δεν πρέπει κανείς να παραλείπει να τα ερευνά με αυτή τη μέθοδο, αν βέβαια κάποιος αντιμάχεται τις αληθινές αποδείξεις, ποτέ δεν θα μπορέσει να εξασφαλίσει γνήσια αταραξία.

 
Η έκλειψη ηλίου και σελήνης μπορεί να γίνεται από το σβήσιμο όπως ακριβώς και στη γη βλέπουμε να γίνεται.
Και ακόμη (μπορεί να γίνεται) ένεκα παρεμβολής άλλων σωμάτων είτε της γης είτε κάποιου αόρατου σώματος ή κάποιου άλλου τέτοιου.
Μ’ αυτόν τον τρόπο πρέπει να συνεξετάζουμε τις συναφείς αιτίες, και ν’ αναγνωρίζουμε ότι δεν είναι αδύνατον κάποιες απ’ αυτές να ισχύουν ταυτόχρονα.

Ακόμη την κανονικότητα της τροχιάς, όπως ακριβώς εξηγούμε μερικά που συμβαίνουν και σ’ εμάς έτσι πρέπει να την εξηγούμε. Και τη θεία φύση στην εξήγηση αυτών δεν πρέπει καθόλου να την μπερδεύουμε, αλλά θα πρέπει να την αφήνουμε αμέτοχη και σε όλη τη μακαριότητά της. Γιατί αν αυτό δεν γίνει, ολόκληρη η αιτιολογία για τα ουράνια φαινόμενα θα είναι μάταια, όπως ακριβώς συνέβη σε μερικούς οι οποίοι δεν ακολούθησαν τη μέθοδο των δυνατών εξηγήσεων, αλλά ξανάπεσαν στη μάταια συλλογιστική ότι αυτά συμβαίνουν με έναν μόνο τρόπο και απόρριψαν όλους τους άλλους πιθανούς και έτσι φερόμενοι στον χώρο του αδιανόητου δεν μπορούν να ‘χουν συνολική θεώρηση των φαινομένων, τα οποία πρέπει να αποδέχονται σαν σημάδια.

Η διάρκεια ημέρας και νύχτας παραλλάσσει και γίνεται από τις γρήγορες ή βραδύτερες κινήσεις του ήλιου πάνω από τη γη, ένεκα του ότι διέρχεται από μήκη τόπων που παραλλάσσουν ή ένεκα του ότι αυτούς τους τόπους τους περνάει (ο ήλιος) γρηγορότερα ή βραδύτερα, όπως βλέπουμε μερικές φορές και κοντά μας ανάλογα φαινόμενα, σύμφωνα με τα οποία πρέπει να μελετάμε και τα ουράνια φαινόμενα. Ενώ εκείνοι που υ ι ο θ ε τ ο ύ ν  μία μόνο εξήγηση βρίσκονται σε αντίθεση με τα γεγονότα και έχουν πέσει σε λάθος σχετικά με τη δυνατότητα του ανθρώπου για  γ ν ώ σ η.

(συνεχίζεται

Ε Π Ι Κ Ο Υ Ρ Ο Σ
(341-270 π.Χ.)

Advertisements